امام علی بن ابیطالب (ع)، چهارمین خلیفه و نخستین امام شیعیان، در سال ۴۰ هجری (۶۶۱ میلادی)، هنگام نماز صبح در مسجد کوفه، به دست عبدالرحمن بن ملجم مرادی، عضو فرقهی خوارج، با ضربهی شمشیری مسموم مورد سوءقصد قرار گرفت و دو روز بعد درگذشت.
ابنملجم که بود؟
عبدالرحمن بن ملجم مرادی از قبیلهی مراد در یمن بود و از خوارج — گروهی که پس از پذیرفتن حکمیت در جنگ صفین از سپاه امام علی جدا شدند و هم او و هم معاویه را در انحراف از حکم خدا مقصر دانستند. خوارج معتقد بودند «حکم فقط از آن خداست» و پذیرفتن داوری انسانی در نبرد صفین را گناهی نابخشودنی میدانستند.
چرا خوارج تصمیم به کشتن امام علی گرفتند؟
بر اساس روایات تاریخی، گروهی از خوارج در مکه گرد هم آمدند و تصمیم گرفتند برای پایاندادن به آنچه «فتنه» میخواندند، سه نفر را همزمان ترور کنند: امام علی، معاویه (حاکم شام) و عمرو بن عاص (فرماندهی نظامی معاویه در مصر) — به این امید که با ازمیانبردن هر سه رهبر، جنگ داخلی میان مسلمانان پایان یابد. ابنملجم مأموریت کشتن امام علی را برعهده گرفت؛ دو ترور دیگر ناکام ماندند.
حمله در مسجد کوفه چگونه رخ داد؟
بامداد نوزدهم رمضان سال ۴۰ هجری، ابنملجم در مسجد کوفه در کمین امام علی نشست. هنگامیکه امام برای اقامهی نماز صبح وارد مسجد شد، ابنملجم با شمشیری که پیشتر آن را با زهر آغشته کرده بود، بر فرق سر او ضربه زد. امام علی، بهشدت زخمی، دو روز بعد — بیستویکم رمضان — در سن حدوداً شصتویکسالگی درگذشت.
سرنوشت ابنملجم چه شد؟
ابنملجم بلافاصله پس از حمله دستگیر شد. بر اساس روایات، امام علی پیش از مرگ دستور داد اگر خودش جان سپرد، ابنملجم فقط با یک ضربه (قصاص) کشته شود، نه بیشتر — دستوری که با رفتار خشونتآمیز رایج آن دوران در تضاد بود. پس از درگذشت امام، فرزندش امام حسن دستور اجرای قصاص را صادر کرد.
برای آشنایی کامل با زندگی امام علی، صفحهی «امام علی» را در نورجو ببین. برای آشنایی بیشتر با خودِ ابنملجم، صفحهی «ابنملجم» را در واژهنامهی نورجو بخوان.
منابع
- طبری، تاریخ الرسل والملوک
- ابن اثیر، الکامل فی التاریخ
- ویلفرد مادلونگ، جانشینی محمد: پژوهشی دربارهی خلافت نخستین