امام علی، پسرعموی پیامبر اسلام و بعدها دامادش، از همان کودکی در خانهی پیامبر بزرگ شد و یکی از نخستین کسانی بود که به او ایمان آورد. این داستانِ او است: از کودکی در خانهی پیامبر، تا شبی که جانش را برای نجات او به خطر انداخت.
کودکی در خانهی پیامبر
علی در خانوادهی ابوطالب — عموی پیامبر و بزرگ خاندان بنیهاشم — به دنیا آمد. طبق روایت مشهور شیعی، محل تولد او درون خودِ کعبه بود، افتخاری که برای هیچکس دیگری در تاریخ اسلام نقل نشده است.
وقتی علی هنوز کودک بود، مکه دچار قحطی شد و زندگی برای ابوطالب سختتر شد. پیامبر، برای کمک به عمویش، تصمیم گرفت یکی از فرزندان او را به خانهی خودش ببرد و بزرگ کند. او علی را انتخاب کرد. از آن روز، علی در خانهی پیامبر بزرگ شد — نه فقط پسرعموی او، بلکه تقریباً مثل فرزندش.
نخستین کودکی که ایمان آورد
وقتی پیامبر نخستین وحی را دریافت کرد و دعوتش را آغاز کرد، علی — که در آن زمان تنها حدود ۱۰ سال داشت — یکی از نخستین کسانی بود که به او ایمان آورد؛ برخی روایتها او را نخستین کودک مسلمان تاریخ اسلام میدانند. این تصمیم، در سنی که بیشتر بچهها هنوز مشغول بازیاند، نشان از شخصیت خاص او داشت.
شبی که علی جانش را به خطر انداخت
سالها بعد، وقتی پیامبر حدود ۵۲ سال داشت و مجبور شد شبانه از مکه بهسمت مدینه هجرت کند، دشمنانش نقشه کشیده بودند شبانه به خانهاش حمله کنند. پیامبر از علی — که آنموقع حدود ۲۲ سال داشت — خواست آن شب در رختخواب او بخوابد، تا کسانی که بیرون کمین کرده بودند فکر کنند پیامبر هنوز در خانه است.
علی بدون تردید پذیرفت، با اینکه میدانست ممکن است آن شب کشته شود. صبح، وقتی حملهکنندگان به اتاق ریختند، بهجای پیامبر، علی را دیدند — که با خونسردی از رختخواب بلند شد. این شب، در تاریخ اسلام به «لیلةالمبیت» (شب خوابیدن بهجای پیامبر) معروف است و یکی از نمادهای شجاعت او شد.
جنگجویی که به عدالتش معروف بود
علی در سالهای بعد، در چند جنگ مهم زمان پیامبر — از جمله جنگ بدر، اُحد، خندق و خیبر — جنگید و بهخاطر شجاعت و مهارتش در نبرد، لقب «اسدالله» (شیر خدا) گرفت. اما چیزی که او را در خاطرهی مردم ماندگار کرد، فقط شجاعتش در جنگ نبود؛ عدالت و سادهزیستیاش هم بود — همچنان لباسهای ساده و گاه وصلهدار میپوشید و با مردم عادی مثل خودش رفتار میکرد.
علی، در حدود ۲۳ سالگی، با فاطمه، دختر پیامبر، ازدواج کرد. آنها زندگی سادهای داشتند — طبق روایتهای تاریخی، خانهشان پر از تجملات نبود، اما پر از محبت بود. آنها صاحب چهار فرزند شدند: حسن، حسین، زینب، و امکلثوم — نوههایی که پیامبر عاشقشان بود و همیشه سراغشان را میگرفت.
رهبری که با مردم عادی فرقی نداشت
علی بهخاطر دانش و حکمتش هم شهرت داشت؛ پیامبر دربارهاش گفته بود که او دروازهی دانش است. وقتی سالها بعد، در حدود ۵۶ سالگی، به رهبری جامعهی مسلمانان رسید، تلاش کرد بین همه — چه ثروتمند، چه فقیر — با انصاف کامل رفتار کند؛ حتی وقتی این کار او را با برخی از بزرگان و ثروتمندان آن دوران درگیر میکرد. طبق داستانهای مشهور، او شبها لباس مبدل میپوشید و در کوچههای شهر میگشت تا از حال واقعی مردم فقیر باخبر شود — نه فقط از گزارشهای رسمی.
پایان زندگی علی
علی در حدود ۶۳ سالگی، در حالی که در مسجد کوفه (در عراق امروزی) مشغول نماز بود، هدف حمله قرار گرفت و چند روز بعد درگذشت. او در شهر نجف، در عراق امروزی، به خاک سپرده شد — جایی که امروز حرم او یکی از مهمترین زیارتگاههای جهان اسلام است.
اگر میخواهی داستان کاملتر زندگی امام علی — از جمله دوران رهبریاش و چالشهایی که با آن روبهرو شد — را بخوانی، به صفحهی امام علی در نورجو سر بزن.
منابع
- ابن هشام (بر اساس روایت ابن اسحاق)، السیرة النبویة
- نهجالبلاغه (سخنان و نامههای منسوب به امام علی)
- دانشنامهی اسلام (Encyclopaedia of Islam)، انتشارات بریل