نورجو
۸ از ۱۴
امام جعفر صادق (علیهالسلام)
راستی و نظامبخشی به دانش — او را صادق (راستگو) خواندند، چرا که روایاتش چنان قابلاعتماد بود که هزاران شاگرد از سراسر جهان اسلام، از جمله بنیانگذاران دو مذهب فقهی اهل سنت، نزد او درس آموختند.
امام جعفر صادق در سال ۷۰۲ میلادی در مدینه به دنیا آمد؛ فرزند امام باقر. مادرش، ام فروههمسر امام باقر و مادر امام جعفر صادق. او هم از سوی پدر و هم از سوی مادر به ابوبکر، نخستین خلیفه، میرسید؛ نسبتی که در منابع شیعی و اهل سنت هر دو، بدون اختلاف، نقل شده است.، هم از سوی پدر و هم از سوی مادر به ابوبکر، نخستین خلیفه، میرسید — نسبتی که خود امام صادق نیز به آن اشاره میکرد. در حدود دهسالگی، با آغاز امامت پدرش در سال ۷۱۲ میلادی، بزرگشدن در کنار او را آغاز کرد و پس از وفات امام باقر در سال ۷۳۲ میلادی، در حدود سیسالگی، جانشین او در امامت شد. دوران امامت او همزمان با فروپاشی خلافت اموی و برآمدن خلافت عباسی بود؛ آشفتگی سیاسیای که به او فرصت داد تا بیآنکه درگیر قیامهای مسلحانهی همعصرانش مانند زید بن علیفرزند امام سجاد و عموی امام صادق. در سال ۷۴۰ میلادی قیامی مسلحانه علیه امویان در کوفه رهبری کرد که به کشتهشدنش انجامید. پیروان دیدگاه او بعدها شاخهای از شیعه به نام زیدیه را شکل دادند که همچنان امامت را مشروط به قیام مسلحانه میدانند. (سال ۷۴۰ میلادی) شود، حلقهی درسیاش را در مدینه گسترش دهد. او که به دلیل قابلاعتمادبودن روایاتش صادق (راستگو) خوانده میشد، هزاران شاگرد تربیت کرد — از جمله ابوحنیفهفقیه برجستهی اهل سنت و بنیانگذار مذهب حنفی. بنا بر روایاتی که در منابع شیعی و اهل سنت هر دو نقل شده، او از شاگردان امام جعفر صادق بود. و مالک بن انسفقیه برجستهی اهل سنت و بنیانگذار مذهب مالکی. بنا بر روایاتی که در منابع شیعی و اهل سنت هر دو نقل شده، او نیز از شاگردان امام جعفر صادق بود.، بنیانگذاران دو مذهب فقهی اهل سنت — و نظام فقهیای بنا نهاد که بعدها مذهب جعفرینظام فقهیای که بر پایهی آموزههای امام جعفر صادق شکل گرفت و هنوز مرجع فقهی اصلی شیعیان اثنیعشری است. نام گرفت. امام صادق در سال ۷۶۵ میلادی، در حدود شصتوسهسالگی، در مدینه درگذشت — به باور شیعیان، به دستور منصور عباسیدومین خلیفهی عباسی که از سال ۷۵۴ تا ۷۷۵ میلادی حکومت کرد. بنا بر روایاتی، او از محبوبیت و مرجعیت علمی امام صادق نگران بود و او را چند بار به کوفه و بغداد احضار کرد؛ منابع شیعی مرگ امام صادق را نیز به دستور مسمومیت او نسبت میدهند.، خلیفهی وقت، مسموم شد. پس از مرگ فرزند بزرگش، اسماعیل بن جعفرفرزند بزرگ امام جعفر صادق که بسیاری او را جانشین طبیعی پدرش میدانستند. او در سال ۷۶۲ میلادی، چند سال پیش از پدرش، درگذشت؛ مرگش آغازگر بحران جانشینیای شد که به شکلگیری شاخهی اسماعیلیه انجامید.، چند سال پیشتر، جانشینی او میان پیروانش اختلاف برانگیخت: شیعیان اثنیعشریبزرگترین شاخهی شیعه که معتقد است امامت پس از امام صادق به امام موسی کاظم و سپس پیاپی تا دوازدهمین امام رسید. این پلتفرم روایت همین شاخه را دنبال میکند. فرزند دیگرش، امام موسی کاظم، را جانشین دانستند، در حالی که گروهی دیگر از پیروان بر تداوم امامت از طریق نسل اسماعیل بن جعفرفرزند بزرگ امام جعفر صادق که بسیاری او را جانشین طبیعی پدرش میدانستند. او در سال ۷۶۲ میلادی، چند سال پیش از پدرش، درگذشت؛ مرگش آغازگر بحران جانشینیای شد که به شکلگیری شاخهی اسماعیلیه انجامید. پافشاری کردند و بعدها شاخهی اسماعیلیهشاخهای از شیعه که پس از مرگ اسماعیل بن جعفر شکل گرفت؛ پیروان آن معتقدند امامت پس از امام صادق از طریق نسل اسماعیل بن جعفر ادامه یافت، نه از طریق امام موسی کاظم. این شاخه همچنان میلیونها پیرو در سراسر جهان دارد. را شکل دادند.
برای بازکردن داستان کامل، چند سؤال کوتاه رو یکییکی جواب بده — بدون زمانسنج و بدون محدودیت در تعداد تلاش.
گزینهای را که فکر میکنی درست است انتخاب کن.
امام جعفر صادق در سال ۷۰۲ میلادی در مدینه به دنیا آمد؛ فرزند امام باقر. مادرش، ام فروههمسر امام باقر و مادر امام جعفر صادق. او هم از سوی پدر و هم از سوی مادر به ابوبکر، نخستین خلیفه، میرسید؛ نسبتی که در منابع شیعی و اهل سنت هر دو، بدون اختلاف، نقل شده است.، هم از سوی پدر و هم از سوی مادر به ابوبکر، نخستین خلیفه، میرسید؛ به همین دلیل امام صادق گاه دربارهی خودش میگفت که «ابوبکر دوبار مرا به دنیا آورده است» — نسبتی که در منابع شیعی و اهل سنت هر دو، بدون اختلاف، نقل شده است.
با آغاز امامت پدرش، امام باقر، در سال ۷۱۲ میلادی، امام صادق در حدود دهسالگی بود. او دو دههی بعد را در مدینه، در کنار پدرش و در حلقهی درسی او، گذراند و شیوهی آموزش و مرجعیت علمی را از نزدیک آموخت؛ دورانی که پایهی دانش گستردهی او در سالهای بعد شد.
پس از وفات امام باقر در سال ۷۳۲ میلادی، امام صادق در حدود سیسالگی جانشین او در امامت شد. دهههای بعد همزمان با فروپاشی تدریجی خلافت اموی و آشوب سیاسی فزاینده در قلمرو اسلامی بود. در سال ۷۴۰ میلادی، وقتی امام صادق در حدود سیوهشتسالگی بود، عمویش زید بن علیفرزند امام سجاد و عموی امام صادق. در سال ۷۴۰ میلادی قیامی مسلحانه علیه امویان در کوفه رهبری کرد که به کشتهشدنش انجامید. پیروان دیدگاه او بعدها شاخهای از شیعه به نام زیدیه را شکل دادند که همچنان امامت را مشروط به قیام مسلحانه میدانند. قیامی مسلحانه علیه امویان در کوفه رهبری کرد که به کشتهشدنش انجامید؛ امام صادق، همانند رویکرد پدر و پدربزرگش، از این قیام مسلحانه فاصله گرفت، هرچند بیاحترامی به عمویش را هم روا نمیدانست. این اختلاف رویکرد بعدها به شکلگیری شاخهای از شیعیان به نام زیدیه انجامید که همچنان امامت را مشروط به قیام مسلحانه میدانند.
با فروپاشی نهایی خلافت اموی در سال ۷۵۰ میلادی و برآمدن خلافت عباسی، امام صادق که در آن زمان در حدود چهلوهشتسالگی بود، از آشفتگی و بیثباتی قدرت در این دوران گذار بهره برد تا حلقهی درسیاش را در مدینه گسترش دهد. به گفتهی منابع، هزاران راوی و شاگرد نزد او دانش آموختند؛ از جمله ابوحنیفهفقیه برجستهی اهل سنت و بنیانگذار مذهب حنفی. بنا بر روایاتی که در منابع شیعی و اهل سنت هر دو نقل شده، او از شاگردان امام جعفر صادق بود. و مالک بن انسفقیه برجستهی اهل سنت و بنیانگذار مذهب مالکی. بنا بر روایاتی که در منابع شیعی و اهل سنت هر دو نقل شده، او نیز از شاگردان امام جعفر صادق بود.، دو تن از فقیهانی که بعدها بنیانگذار مذاهب فقهی اهل سنت شدند. امام صادق را به دلیل قابلاعتمادبودن روایاتش صادق (راستگو) میخواندند، و نظام فقهیای که او پایه گذاشت بعدها مذهب جعفرینظام فقهیای که بر پایهی آموزههای امام جعفر صادق شکل گرفت و هنوز مرجع فقهی اصلی شیعیان اثنیعشری است. نام گرفت — مذهبی که هنوز مرجع فقهی اصلی شیعیان اثنیعشریبزرگترین شاخهی شیعه که معتقد است امامت پس از امام صادق به امام موسی کاظم و سپس پیاپی تا دوازدهمین امام رسید. این پلتفرم روایت همین شاخه را دنبال میکند. است.
برخلاف امیدهای اولیهی برخی از هواداران خاندان پیامبر به خلافت عباسی، منصور عباسیدومین خلیفهی عباسی که از سال ۷۵۴ تا ۷۷۵ میلادی حکومت کرد. بنا بر روایاتی، او از محبوبیت و مرجعیت علمی امام صادق نگران بود و او را چند بار به کوفه و بغداد احضار کرد؛ منابع شیعی مرگ امام صادق را نیز به دستور مسمومیت او نسبت میدهند.، دومین خلیفهی این سلسله، به محبوبیت و مرجعیت علمی امام صادق — که در آن سالها در حدود پنجاهوپنجسالگی بود — با بدگمانی مینگریست و او را چند بار به کوفه و بغداد احضار کرد. در سال ۷۶۲ میلادی، وقتی امام صادق در حدود شصتسالگی بود، محمد بن عبدالله، از نوادگان امام حسن، قیامی مسلحانه علیه منصور عباسیدومین خلیفهی عباسی که از سال ۷۵۴ تا ۷۷۵ میلادی حکومت کرد. بنا بر روایاتی، او از محبوبیت و مرجعیت علمی امام صادق نگران بود و او را چند بار به کوفه و بغداد احضار کرد؛ منابع شیعی مرگ امام صادق را نیز به دستور مسمومیت او نسبت میدهند. در مدینه رهبری کرد؛ امام صادق، با پیشبینی شکست این قیام، از پیوستن به آن خودداری کرد و قیام نیز سرکوب شد.
در همان سال ۷۶۲ میلادی، اسماعیل بن جعفرفرزند بزرگ امام جعفر صادق که بسیاری او را جانشین طبیعی پدرش میدانستند. او در سال ۷۶۲ میلادی، چند سال پیش از پدرش، درگذشت؛ مرگش آغازگر بحران جانشینیای شد که به شکلگیری شاخهی اسماعیلیه انجامید.، فرزند بزرگ امام صادق که بسیاری او را جانشین طبیعی پدرش میدانستند، پیش از پدر درگذشت. مرگ او آغازگر یکی از مهمترین چالشهای جانشینی در تاریخ شیعه شد: گروهی از پیروان که مرگ اسماعیل بن جعفرفرزند بزرگ امام جعفر صادق که بسیاری او را جانشین طبیعی پدرش میدانستند. او در سال ۷۶۲ میلادی، چند سال پیش از پدرش، درگذشت؛ مرگش آغازگر بحران جانشینیای شد که به شکلگیری شاخهی اسماعیلیه انجامید. را باور نکردند یا امامت را همچنان از طریق نسل او ادامهدار میدانستند، بعدها شاخهی اسماعیلیهشاخهای از شیعه که پس از مرگ اسماعیل بن جعفر شکل گرفت؛ پیروان آن معتقدند امامت پس از امام صادق از طریق نسل اسماعیل بن جعفر ادامه یافت، نه از طریق امام موسی کاظم. این شاخه همچنان میلیونها پیرو در سراسر جهان دارد. را شکل دادند — شاخهای از شیعه که همچنان میلیونها پیرو در سراسر جهان دارد.
امام صادق در سال ۷۶۵ میلادی، در حدود شصتوسهسالگی، در مدینه درگذشت. منابع شیعی مرگ او را مسمومیت به دستور منصور عباسیدومین خلیفهی عباسی که از سال ۷۵۴ تا ۷۷۵ میلادی حکومت کرد. بنا بر روایاتی، او از محبوبیت و مرجعیت علمی امام صادق نگران بود و او را چند بار به کوفه و بغداد احضار کرد؛ منابع شیعی مرگ امام صادق را نیز به دستور مسمومیت او نسبت میدهند. میدانند؛ هرچند این نسبت، همانند مسمومیتهای منتسب به دیگر امامان، در منابع اهل سنت با تردید بیشتری نگریسته میشود. او در قبرستان بقیعقبرستان اصلی مدینه، نزدیک مسجد النبی، که بسیاری از صحابهی حضرت محمد و همچنین امام حسن و چند تن دیگر از امامان شیعه در آن به خاک سپرده شدهاند. مدینه، در کنار پدرش امام باقر، به خاک سپرده شد. اکثریت شیعیان — که بعدها اثنیعشریبزرگترین شاخهی شیعه که معتقد است امامت پس از امام صادق به امام موسی کاظم و سپس پیاپی تا دوازدهمین امام رسید. این پلتفرم روایت همین شاخه را دنبال میکند. نامیده شدند — فرزند دیگرش، امام موسی کاظم، را به عنوان جانشین و هفتمین امام پذیرفتند؛ گروههای کوچکتری نیز پیرو فرزندان دیگرش یا معتقد به ادامهی حیات خود امام صادق باقی ماندند، هرچند این گروهها در گذر زمان از میان رفتند.
برای بازکردن عمق تاریخی — جنگها، همعصرها و بحثهای باز مورخان — چند سؤال کوتاه رو یکییکی جواب بده — بدون زمانسنج و بدون محدودیت در تعداد تلاش.
گزینهای را که فکر میکنی درست است انتخاب کن.
روایت مسمومیت امام صادق به دستور منصور عباسیدومین خلیفهی عباسی که از سال ۷۵۴ تا ۷۷۵ میلادی حکومت کرد. بنا بر روایاتی، او از محبوبیت و مرجعیت علمی امام صادق نگران بود و او را چند بار به کوفه و بغداد احضار کرد؛ منابع شیعی مرگ امام صادق را نیز به دستور مسمومیت او نسبت میدهند.، همانند مسمومیتهای منتسب به امامان پیشین، در منابع شیعی قطعی دانسته میشود، اما در منابع اهل سنت و پژوهشهای آکادمیک با تردید بیشتری نگریسته میشود.
بحران جانشینی پس از مرگ اسماعیل بن جعفرفرزند بزرگ امام جعفر صادق که بسیاری او را جانشین طبیعی پدرش میدانستند. او در سال ۷۶۲ میلادی، چند سال پیش از پدرش، درگذشت؛ مرگش آغازگر بحران جانشینیای شد که به شکلگیری شاخهی اسماعیلیه انجامید. و سپس خود امام صادق، ریشهی یکی از مهمترین انشعابهای تاریخ شیعه است: شیعیان اثنیعشریبزرگترین شاخهی شیعه که معتقد است امامت پس از امام صادق به امام موسی کاظم و سپس پیاپی تا دوازدهمین امام رسید. این پلتفرم روایت همین شاخه را دنبال میکند. معتقدند امامت پس از امام صادق به فرزند دیگرش، امام موسی کاظم، منتقل شد، در حالی که اسماعیلیهشاخهای از شیعه که پس از مرگ اسماعیل بن جعفر شکل گرفت؛ پیروان آن معتقدند امامت پس از امام صادق از طریق نسل اسماعیل بن جعفر ادامه یافت، نه از طریق امام موسی کاظم. این شاخه همچنان میلیونها پیرو در سراسر جهان دارد. بر تداوم امامت از طریق نسل اسماعیل بن جعفرفرزند بزرگ امام جعفر صادق که بسیاری او را جانشین طبیعی پدرش میدانستند. او در سال ۷۶۲ میلادی، چند سال پیش از پدرش، درگذشت؛ مرگش آغازگر بحران جانشینیای شد که به شکلگیری شاخهی اسماعیلیه انجامید. پافشاری میکنند. این پلتفرم روایت شیعیان اثنیعشریبزرگترین شاخهی شیعه که معتقد است امامت پس از امام صادق به امام موسی کاظم و سپس پیاپی تا دوازدهمین امام رسید. این پلتفرم روایت همین شاخه را دنبال میکند. را دنبال میکند، بیآنکه بخواهد روایت اسماعیلیهشاخهای از شیعه که پس از مرگ اسماعیل بن جعفر شکل گرفت؛ پیروان آن معتقدند امامت پس از امام صادق از طریق نسل اسماعیل بن جعفر ادامه یافت، نه از طریق امام موسی کاظم. این شاخه همچنان میلیونها پیرو در سراسر جهان دارد. را نامعتبر بداند.
تعداد دقیق روایاتی که به امام صادق نسبت داده میشود (گاه تا چند هزار روایت) و میزان اصالت انتساب همهی آنها به خود او، بهجای نسلهای بعدی راویان، میان پژوهشگران حدیث محل بحث است.
امام جعفر صادق پسر امام باقر بود. بهش «صادق» یعنی «راستگو» میگفتند، چون روایتهاش خیلی قابلاعتماد بود.
هزاران شاگرد داشت -- حتی ابوحنیفهفقیه برجستهی اهل سنت و بنیانگذار مذهب حنفی. بنا بر روایاتی که در منابع شیعی و اهل سنت هر دو نقل شده، او از شاگردان امام جعفر صادق بود. و مالک بن انسفقیه برجستهی اهل سنت و بنیانگذار مذهب مالکی. بنا بر روایاتی که در منابع شیعی و اهل سنت هر دو نقل شده، او نیز از شاگردان امام جعفر صادق بود.، که بعداً بنیانگذار دو تا از مذهبهای فقهی اهل سنت شدند، پیش امام صادق درس خوندند.
امام صادق هم، مثل خیلی از امامای دیگه، مسموم شد و از دنیا رفت.
بعد از مرگ پسر بزرگش، اسماعیل، سر جانشینی امام صادق بین پیروانش اختلاف افتاد. اکثر شیعیان پسر دیگهش، امام موسی کاظم، رو جانشین دونستن; یه گروه دیگه هم بعداً شاخهی جدایی به اسم اسماعیلیهشاخهای از شیعه که پس از مرگ اسماعیل بن جعفر شکل گرفت؛ پیروان آن معتقدند امامت پس از امام صادق از طریق نسل اسماعیل بن جعفر ادامه یافت، نه از طریق امام موسی کاظم. این شاخه همچنان میلیونها پیرو در سراسر جهان دارد. ساختند.
فشارها و چالشهای واقعی زندگیاش، و نحوهی برخورد سالم و بالغانهاش با هرکدام.
فشار
در سالهای حدود ۱۲۹ تا ۱۳۲ هجری قمری (۷۴۷ تا ۷۵۰ میلادی)، جهان اسلام دوران آشوب و خشونت گستردهای را از سر گذراند: فروپاشی خلافت اموی و برآمدن خلافت عباسی. امام صادق در همین بحبوحه، بهعنوان عضوی از خاندان علوی -- نوادگان علی و فاطمه -- زیر فشار هر دو طرف قرار داشت: نخست امویانِ رو به سقوط، و سپس، پس از رسیدن به قدرت، حکومت تازهی عباسی. طعنهی ماجرا اینجا بود که نهضت عباسیان بخشی از مشروعیت خود را از همدلی عمومی مردم با خاندان پیامبر وام گرفته بود، بی آنکه این همدلی، پس از رسیدن عباسیان به قدرت، فشار واقعی روی علویان را کم کند.
واکنش سالم
امام صادق بهجای پیوستن به هیچیک از دو طرف یا تلاش برای سوارشدن بر موج تغییر قدرت، در این دورهی بیثبات به آموزش و تربیت شاگردانش ادامه داد و خاندانش را از درگیرشدن مستقیم در نزاع خونین قدرت دور نگه داشت.
وقتی هر دو طرف یک جنگ قدرت مدعی نمایندگی میراث خاندان تو هستند، فاصلهگرفتن از هر دو -- نه همراهی با هیچکدام -- خودش میتواند یک تصمیم آگاهانه باشد.
حسین مدرسی طباطبایی — Crisis and Consolidation in the Formative Period of Shi'ite Islam · موژان مومن — An Introduction to Shi'i Islam
فشار
در دوران امامت او، چندین قیام مسلحانهی علوی علیه حکومت وقت شکل گرفت، و بسیاری از هوادارانش او را زیر فشار گذاشتند تا شخصاً ادعای خلافت کند و رهبری یک قیام مسلحانه را برعهده بگیرد -- فشاری با وزن واقعی، چون امام صادق بهعنوان بازماندهی مستقیم پیامبر، از مشروعیت گستردهای در میان مخالفان حکومت برخوردار بود.
واکنش سالم
امام صادق بهطور مکرر از پیوستن یا حتی تأیید ضمنی این قیامها خودداری کرد -- ادامهی آگاهانهی همان رویکرد غیرمقابلهجویانهی پدرش امام باقر و پدربزرگش امام سجاد. او بهجای رویارویی مسلحانه، انرژی جامعهاش را بهسمت آموزش و تولید دانش دینی هدایت کرد.
گاهی مقاومت در برابر فشار پیروان خود، بهاندازهی مقاومت در برابر فشار حکومت دشوار است.
شیخ مفید — الإرشاد · حسین مدرسی طباطبایی — Crisis and Consolidation in the Formative Period of Shi'ite Islam
فشار
در مدینه، امام صادق باید در شرایطی که خاندانش هدف بدگمانی و نظارت مداوم حکومت بود، نوعی مرجعیت علمی و دینی ماندگار میساخت -- کاری که هم به فضایی امن برای آموزش نیاز داشت، هم به اعتباری فراتر از مرزهای جامعهی شیعه.
واکنش سالم
او بزرگترین و تأثیرگذارترین حلقهی درسی شیعهی دوران خودش را در مدینه بنا کرد و در طول عمرش هزاران شاگرد تربیت کرد؛ مکتب فقهیای که هنوز نام «جعفری» را از او دارد. برخی روایتها حتی از حضور برخی فقهای برجستهی اهلسنت آن دوره در جلسات درس او یاد میکنند -- نشانهای از جایگاهی که فراتر از مرزهای جامعهی خودش گسترده بود.
گاهی ماندگارترین پاسخ به فشار سیاسی، نه رویارویی مستقیم، بلکه ساختن چیزی است که از عمر یک حکومت هم بیشتر دوام بیاورد.
موژان مومن — An Introduction to Shi'i Islam · حسین مدرسی طباطبایی — Crisis and Consolidation in the Formative Period of Shi'ite Islam
فشار
در دوران خلافت منصور عباسیدومین خلیفهی عباسی که از سال ۷۵۴ تا ۷۷۵ میلادی حکومت کرد. بنا بر روایاتی، او از محبوبیت و مرجعیت علمی امام صادق نگران بود و او را چند بار به کوفه و بغداد احضار کرد؛ منابع شیعی مرگ امام صادق را نیز به دستور مسمومیت او نسبت میدهند. (۷۵۴ تا ۷۷۵ میلادی)، امام صادق بارها به بغداد یا اردوگاه خلیفه احضار شد، به این ظن که پنهانی در حال طراحی یا حمایت از توطئهای علیه حکومت است. در همین دوره، نظارت حکومت بر خاندان علوی بهطور کلی تشدید شد و بسیاری از اعضای این خاندان زندانی یا اعدام شدند.
واکنش سالم
بهگزارش منابع شیعی، امام صادق در هر بار احضار، با خونسردی و بدون اعتراف به هیچ اتهامی حاضر میشد و از موضعی علمی و دینی -- نه سیاسی -- پاسخ میداد؛ رویکردی که هربار امکان شکلگیری یک اتهام رسمی را از او دور نگه میداشت.
زیر ظن مداوم زندگیکردن، رفتاری متفاوت از واکنش به یک اتهام مشخص میطلبد -- ثبات مکرر، نه یک دفاع یکباره.
شیخ مفید — الإرشاد · موژان مومن — An Introduction to Shi'i Islam
فشار
امام صادق در طول زندگیاش پسرش اسماعیل را از دست داد -- فرزندی که بسیاری از هوادارانش او را جانشین محتمل امام میدانستند. مرگ اسماعیل، پیش از مرگ خودِ امام صادق، بعدها به یک اختلاف واقعی و مستند بر سر جانشینی در میان پیروانش دامن زد؛ اختلافی که در نهایت در شکلگیری دو شاخهی جداگانه در تشیع -- اسماعیلیهشاخهای از شیعه که پس از مرگ اسماعیل بن جعفر شکل گرفت؛ پیروان آن معتقدند امامت پس از امام صادق از طریق نسل اسماعیل بن جعفر ادامه یافت، نه از طریق امام موسی کاظم. این شاخه همچنان میلیونها پیرو در سراسر جهان دارد. و اثناعشریه -- نقش داشت.
واکنش سالم
این سوگ، پیش از هر چیز یک ازدستدادن شخصی برای امام صادق بود، نه رخدادی که او بتواند پیامدهای بلندمدتش را کنترل یا حلوفصل کند. نزاع جانشینی که پس از مرگ اسماعیل در جامعه شکل گرفت، محصول تفسیرهای متفاوت پیروانش از همین فقدان بود، نه تصمیم یا خواست مستقیم خودِ او.
برخی از عمیقترین انشعابهای تاریخی، نه از یک تصمیم آگاهانه، بلکه از چگونگی واکنش یک جامعه به یک فقدان غیرمنتظره سر برمیآورند.
حسین مدرسی طباطبایی — Crisis and Consolidation in the Formative Period of Shi'ite Islam · موژان مومن — An Introduction to Shi'i Islam
فشار
در دوران خلافت منصور، فشار مالی و اجتماعی بر خاندان علوی بهطور گسترده ادامه داشت -- از محدودیتهای اقتصادی تا نظارت امنیتی مداوم. در نقطهای از همین سرکوب، به دستور منصور، بنای مقبرهی امام حسین در کربلا (عراق امروزی) -- جدّ امام صادق -- تخریب شد؛ اقدامی که توهینی نمادین و مستقیم به خاندانی بود که او در رأس آن قرار داشت.
واکنش سالم
امام صادق این دوره از سرکوب، از جمله تخریب حرم جدّش، را بدون سازماندهی هیچ اقدام تلافیجویانهای پشت سر گذاشت -- تداوم همان رویکردی که در برابر دیگر فشارهای سیاسی دوران خود نشان داده بود.
تحمل یک توهین نمادین به خانواده، بدون بازگرداندن آن با اقدام تلافیجویانه، خودش میتواند نوعی انتخاب راهبردی باشد، نه انفعال.
شیخ مفید — الإرشاد · حسین مدرسی طباطبایی — Crisis and Consolidation in the Formative Period of Shi'ite Islam
فشار
امام صادق در سال ۱۴۸ هجری قمری (۷۶۵ میلادی) در مدینه درگذشت، در پایان زندگیای که بخش بزرگی از آن زیر نظارت و بدگمانی مداوم حکومت عباسی گذشته بود.
واکنش سالم
طبق باور و روایت شیعی، مرگ او نتیجهی مسمومیتی بود که به دستور خلیفه منصور صورت گرفت -- ادعایی مشابه با آنچه دربارهی چند امام دیگر شیعه نیز نقل شده. این انتساب، مانند موارد مشابه، در پژوهشهای تاریخی محل مناقشه است و باید بهعنوان یک باور و روایت دینی مطرح شود، نه یک واقعیت مورخانهی قطعی و اثباتشده.
باور یک جامعهی دینی دربارهی چگونگی مرگ رهبرش، حتی وقتی مستند تاریخی قطعی برایش نیست، بخشی واقعی و مهم از تاریخ آن جامعه است.
شیخ مفید — الإرشاد · موژان مومن — An Introduction to Shi'i Islam
امام جعفر صادق (علیهالسلام) در نهایت توانست افراد زیادی را به مسیر نور هدایت کند. تو بهعنوان یک نورجو، چه نقشی میتوانی در زندگی خودت برعهده بگیری؟
ذخیره شد -- در پروفایلت، «نشانهای نور» رو ببین.