ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിൽ പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദിനുശേഷമുള്ള മതപരവും ലൗകികവുമായ നേതൃസ്ഥാനത്തെയാണ് “ഇമാമത്ത്” എന്ന വാക്ക് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ട്വെൽവർ ശിയാ വിശ്വാസപ്രകാരം, ഈ സ്ഥാനം ജനങ്ങളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെയല്ല, മറിച്ച് ദൈവത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള നിശ്ചയത്തിലൂടെയും പ്രവാചകന്റെ പ്രഖ്യാപനത്തിലൂടെയും, ഒന്നിനുപിറകെ ഒന്നായി പന്ത്രണ്ട് ഇമാമുകൾക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
വാക്കിന്റെ ഭാഷാപരമായ വേര്
“ഇമാമത്ത്” എന്ന പദം അറബി ധാതു “അ-മ-മ”-ൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത് — “മുന്നിൽ നിൽക്കുക”, “വഴി കാണിക്കുക” എന്നൊക്കെ അർത്ഥം വരുന്ന അതേ ധാതു. നമസ്കാരത്തിൽ മുന്നിൽ നിന്ന് മറ്റുള്ളവരെ നയിക്കുന്ന ആളെ വിളിക്കുന്ന “ഇമാം ജമാഅത്ത്” എന്ന പ്രയോഗവും ഇതേ വേരിൽ നിന്നു തന്നെ വരുന്നു. ചുരുക്കിപ്പറഞ്ഞാൽ, “ഇമാം” എന്നാൽ മുന്നിൽ നടക്കുന്നയാൾ, മറ്റുള്ളവർ പിന്തുടരുന്നയാൾ; “ഇമാമത്ത്” എന്നത് ആ നേതൃസ്ഥാനം തന്നെയാണ്.
ശിയാ വിശ്വാസത്തിൽ ഇതിന്റെ അർത്ഥമെന്ത്?
ഒരു കാര്യം ആദ്യമേ വ്യക്തമാക്കാം: താഴെ പറയുന്നത് ട്വെൽവർ ശിയാ ഇസ്ലാമിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്നുള്ള ഇമാമത്തിന്റെ നിർവചനമാണ് — “പതിനാല് മഅ്സൂമീങ്ങൾ” എന്ന ഈ പ്ലാറ്റ്ഫോമിന്റെ അടിസ്ഥാന സങ്കൽപ്പം ഉരുത്തിരിഞ്ഞ അതേ പാരമ്പര്യം. ഇത് സമഗ്ര ഇസ്ലാമിന്റെ നിഷ്പക്ഷമായ, സരണിഭേദമില്ലാത്ത വിവരണമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നില്ല. ഭൂരിഭാഗം സുന്നി മുസ്ലിംകളും ഇമാമത്തിന്റെ ഈ പ്രത്യേക അർത്ഥത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല; അവരുടെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ സമുദായത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിന് നിയമസാധുത ലഭിക്കുന്നത് ദൈവം മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ഒരു വ്യക്തിയിലൂടെയല്ല, മറിച്ച് ശൂറ (കൂടിയാലോചന), ബൈഅത്ത് (കൂറ് പ്രഖ്യാപനം) എന്നിവയിലൂടെയാണ്.
ശിയാ വിശ്വാസപ്രകാരം ഇമാമത്തിന് മൂന്ന് തലങ്ങളുണ്ട്:
- മതപരമായ നേതൃത്വം: ഖുർആനിന്റെയും പ്രവാചകചര്യയുടെയും ശരിയായ വ്യാഖ്യാതാവ് ഇമാം മാത്രമാണ് — മതം ശരിയായി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള അന്തിമ പ്രമാണം.
- ആത്മീയ നേതൃത്വം: ഭൂമിയിൽ ഇമാം ദൈവത്തിന്റെ “ഹുജ്ജത്ത്” (തെളിവ്/പ്രമാണം) ആണ് — രാഷ്ട്രീയാധികാരത്തിൽ നിന്ന് പുറന്തള്ളപ്പെട്ട അവസ്ഥയിലും (ഇമാം അലിക്കുശേഷമുള്ള മിക്ക ഇമാമുകളുടെയും ജീവിതത്തിൽ സംഭവിച്ചതുപോലെ) സന്മാർഗദർശനത്തിന്റെ ഇടനില ഇമാം തന്നെയാണ്.
- ലൗകിക നേതൃത്വം (സാധ്യമാകുമ്പോൾ): ഭരണം നടത്താൻ ഇമാം അർഹനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു, എങ്കിലും പ്രായോഗികമായി ഇമാം അലിയും, ചെറിയ കാലയളവിൽ ഇമാം ഹസനും മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭരണം കയ്യാളിയത്.
ഇമാമത്ത് “നസ്സ്” (വ്യക്തമായ പ്രഖ്യാപനവും നിശ്ചയവും) വഴിയാണ് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്നത് എന്നതാണ് ഈ വിശ്വാസത്തിന്റെ കാതൽ — ഓരോ ഇമാമും തന്റെ പിൻഗാമിയെ പേരെടുത്ത് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു, സമുദായം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതല്ല. ഇത്തരം ആദ്യത്തെ പ്രഖ്യാപനമായി ശിയാ പാരമ്പര്യം കണക്കാക്കുന്നത് ഗദീർ ഖുമ്മിലെ സംഭവമാണ് — ഈ സംഭവത്തിന്റെ പൂർണ്ണവിവരണത്തിന് നൂർജൂ മാഗസിനിലെ ഗദീർ ഖുമ്മിൽ എന്ത് സംഭവിച്ചു? എന്ന പ്രത്യേക ലേഖനം കാണുക.
ഇമാമത്തും ഖിലാഫത്തും ഒന്നല്ലാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്?
ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിൽ “ഖലീഫ” എന്നാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭരണം കയ്യാളിയ വ്യക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ശിയാ വിശ്വാസത്തിൽ ഇമാമത്ത് ഒരു ദിവ്യവും തുടർച്ചയായതുമായ സ്ഥാനമാണ് — ഒരു വ്യക്തിക്ക് രാഷ്ട്രീയാധികാരം ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നതിനെ ആശ്രയിക്കാതെ തന്നെ സത്യമായി നിലനിൽക്കുന്നത്. ഇക്കാരണത്താലാണ് ഇമാം സജ്ജാദ് മുതൽ ഇമാം മഹ്ദി വരെയുള്ളവർ, ആരും ഔദ്യോഗിക ഭരണാധികാരികളല്ലാതിരുന്നിട്ടും, “ഇമാം” എന്ന് തന്നെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. പതിനാല് മഅ്സൂമീങ്ങളെക്കുറിച്ചും അവരുടെ ജീവിതകഥകളെക്കുറിച്ചും കൂടുതൽ അറിയാൻ നൂർജൂവിലെ പതിനാല് മഅ്സൂമീങ്ങൾ പേജ് സന്ദർശിക്കാം.
Sources
- Moojan Momen, An Introduction to Shi’i Islam, Yale University Press, 1985 (chapter “The Imamate”)
- Wilferd Madelung, “Emāmate”, Encyclopædia Iranica
- Sayyed Muhammad Husayn Tabataba’i, Shi’ite Islam, trans. Seyyed Hossein Nasr