غیبت و امید به عدالت — به باور شیعیان اثنیعشری، تنها امامی که هنوز زنده و از دیدگان پنهان است؛ کسی که روزی، در زمانی نامعلوم، بازخواهد گشت تا عدالت را در جهانی پر از ظلم برقرار کند.
گوشکن به این معرفی
0:00
به باور شیعیان اثنیعشری، امام مهدی در حدود سال ۸۶۹ میلادی در سامرا به دنیا آمد؛ فرزند امام حسن عسکری. تولد و کودکیاش، به دلیل نظارت شدید خلافت عباسی که نگران پیشگوییهای مربوط به او بود، در کمال پنهانکاری گذشت. در سال ۸۷۴ میلادی، پس از وفات پدرش، در حدود پنجسالگی، جانشین او و دوازدهمین و آخرین امام شد و بلافاصله وارد غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. صغری شد — دورانی که در آن، بنا بر این باور، از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود. غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. صغری در سال ۹۴۱ میلادی، با مرگ آخرین نماینده، ابوالحسن سمریچهارمین و آخرین نمایندهی امام مهدی در دوران غیبت صغری. مرگ او در سال ۹۴۱ میلادی، بنا بر باور شیعیان اثنیعشری، پایان غیبت صغری و آغاز غیبت کبری را رقم زد.، وقتی امام مهدی در حدود هفتادودوسالگی بود، به پایان رسید و غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. کبری آغاز شد؛ دورانی که در آن، بنا بر این باور، ارتباط مستقیم و رسمی با او قطع شد و شیعیان برای راهنمایی دینی به عالمان و فقیهان روی آوردند. شیعیان اثنیعشری معتقدند او همچنان زنده است، هرچند از دیدگان پنهان، و روزی — در زمانی که تنها خدا میداند — بازخواهد گشت تا، به باور این سنت، عدالت را در جهانی پر از ظلم برقرار کند؛ باوری شناختهشده به عنوان انتظار فرجچشمبهراهی گشایشباور و آیین شیعیان اثنیعشری مبنی بر چشمبهراهی صبورانه برای بازگشت امام مهدی؛ مفهومی که نقشی محوری در فرهنگ و هویت جمعی شیعیان دارد. که نقشی محوری در فرهنگ و هویت جمعی شیعیان دارد. باید توجه داشت که وجود، هویت، و غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. امام مهدی باوری بنیادین دینی است، نه ادعایی که با روشهای معمول تاریخنگاری قابل اثبات یا رد باشد؛ اهل سنت نیز به ظهور مردی از نسل حضرت محمد و حضرت فاطمه، به نام مهدی موعود، در آخرالزمان باور دارند، اما برخلاف شیعیان اثنیعشری، او را با فرزندی مشخص که از قرن نهم میلادی تاکنون در غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. زنده مانده باشد یکی نمیدانند؛ بلکه معتقدند او در آینده، نزدیک به پایان جهان، متولد یا ظاهر خواهد شد.
آیات مرتبط
امیدواری
و بهراستی در زبور، بعد از ذکر [تورات]، نوشتیم که زمین را بندگان شایستهی من به ارث میبرند.
امام مهدی، برخلاف بقیهی معصومین، در دوران غیبت بهسر میبرد و سخن مستقیمی از او در دسترس نیست؛ به همین دلیل، بهجای حدیث، این بخش آیاتی از قرآن را میآورد که در تفسیر شیعی به قیام و یاران او پیوند خوردهاند. این آیه یکی از پرارجاعترین آنهاست؛ در تفسیر مجمعالبیان، روایتی از امام باقر «بندگان شایسته» را «یاران امام مهدی در آخرالزمان» تفسیر میکند.
و میخواهیم بر آنان که در زمین به ضعف کشانده شدند منّت نهیم و آنان را پیشوایان و وارثان قرار دهیم.
این آیه، دربارهی سرنوشت بنیاسرائیل زیر ستم فرعون، در روایات متعدد شیعی — از جمله در تفسیر نورالثقلین، به نقل از امام علی و از خود پیامبر اسلام — به خاندان پیامبر و بهطور خاص به دوران قیام امام مهدی تعمیم داده شده: وعدهای که ستمدیدگان سرانجام به جایگاه پیشوایی و میراثداری میرسند.
و آنان را در زمین توانمند سازیم، و به فرعون و هامان و سپاهیانشان همان چیزی را بنمایانیم که از آن بیم داشتند.
ادامهی مستقیم آیهی پیشین: بعد از وعدهی پیشوایی به ستمدیدگان، این آیه صحنهی دوم را نشان میدهد — همان کسانی که ستم میکردند، سرانجام دقیقاً همان سرنوشتی را میبینند که از آن هراس داشتند. این تصویر، در همان روایات مرتبط با آیهی پیشین، به فرجام قیام امام مهدی نیز تعمیم داده شده است.
خدا به کسانی از شما که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند وعده داده که حتماً آنان را در زمین جانشین [صاحباختیار] خواهد کرد.
این آیه در تفسیر قمی صراحتاً دربارهی «قائم» (یکی از القاب امام مهدی) دانسته شده؛ در کتاب الغیبة نیز روایتی از امام جعفر صادق آمده که «قائم و یارانش» را مصداق این آیه میداند. امام سجاد نیز، به نقل از تفسیر التبیان، هنگام خواندن این آیه گفته: «به خدا سوگند، آنان شیعیان ما، اهلبیت، هستند».
برای بازکردن داستان کامل، چند سؤال کوتاه رو یکییکی جواب بده — بدون زمانسنج و بدون محدودیت در تعداد تلاش.
گزینهای را که فکر میکنی درست است انتخاب کن.
تولد در نهایت پنهانکاری حدود ۸۶۹ م.
به باور شیعیان اثنیعشری، امام مهدی در حدود سال ۸۶۹ میلادی در سامرا به دنیا آمد؛ فرزند امام حسن عسکری. به دلیل نظارت شدید خلافت عباسی، که نگران پیشگوییهای شیعی دربارهی تولد او بود، خبر تولدش تنها به تعداد بسیار محدودی از نزدیکان امام عسکری اطلاع داده شد. او با القاب دیگری همچون صاحبالزمانخداوندگار زمانیکی از القاب امام مهدی در باور شیعیان اثنیعشری، بهکار رفته در کنار عناوین دیگری همچون مهدی و قائم. و قائمقیامکنندهیکی دیگر از القاب امام مهدی در باور شیعیان اثنیعشری، اشاره به قیام او در زمان بازگشتش برای برقراری عدالت. نیز شناخته میشود.
جانشینی در پنجسالگی ۸۷۴ م.
در سال ۸۷۴ میلادی، پس از وفات امام حسن عسکری، امام مهدی، به باور شیعیان اثنیعشری، در حدود پنجسالگی جانشین پدرش و دوازدهمین و آخرین امام شد. به دلیل خطر مستقیم جانی از سوی خلافت عباسی، بلافاصله از دیدگان عموم پنهان شد.
غیبت صغری و چهار نماینده ۸۷۴–۹۴۱ م.
در دوران غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. صغری، بنا بر این باور، امام مهدی از طریق چهار نمایندهی پیدرپی — که وکیل نامیده میشدند — با پیروانش در ارتباط بود؛ نمایندگانی که پرسشها و نیازهای شیعیان را به او میرساندند و پاسخهایش را بازمیگرداندند. این دوره حدود شصتوهفت سال، از ۸۷۴ تا ۹۴۱ میلادی، به طول انجامید.
پایان غیبت صغری و آغاز غیبت کبری ۹۴۱ م.
غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. صغری با مرگ آخرین نماینده، ابوالحسن سمریچهارمین و آخرین نمایندهی امام مهدی در دوران غیبت صغری. مرگ او در سال ۹۴۱ میلادی، بنا بر باور شیعیان اثنیعشری، پایان غیبت صغری و آغاز غیبت کبری را رقم زد.، در سال ۹۴۱ میلادی، وقتی امام مهدی — بنا بر این باور — در حدود هفتادودوسالگی بود، به پایان رسید. بنا بر روایات شیعی، سمری پیش از مرگش نامهای از امام مهدی دریافت کرد که در آن اعلام شده بود ارتباط مستقیم و نمایندگی رسمی از آن پس قطع خواهد شد — آغازی بر دورانی که غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. کبری نام گرفت.
زندگی در دوران غیبت کبری از ۹۴۱ م. تاکنون
در دوران غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. کبری، بنا بر این باور، هیچ نمایندهی رسمی و شناختهشدهای میان امام مهدی و پیروانش وجود ندارد؛ در عوض، شیعیان برای راهنمایی دینی و فقهی به عالمان و مجتهدان روی میآورند — رویهای که به نیابت عامهی فقها معروف است. برخی روایات شیعی از دیدارهای پراکنده و غیررسمی با او در طول این دوران سخن میگویند، هرچند این روایات، برخلاف نظام مستند نمایندگی دوران غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. صغری، در سنت شیعی جایگاه قطعی و یکسانی ندارند.
انتظار فرج و بازگشت موعود زمان نامعلوم
شیعیان اثنیعشری معتقدند امام مهدی روزی، در زمانی که تنها خدا میداند، بازخواهد گشت — رویدادی که در سنت اسلامی قیام یا ظهور نامیده میشود — تا، به باور این سنت، عدالت را در جهانی پر از ظلم برقرار کند. این چشمبهراهی، شناختهشده به عنوان انتظار فرجچشمبهراهی گشایشباور و آیین شیعیان اثنیعشری مبنی بر چشمبهراهی صبورانه برای بازگشت امام مهدی؛ مفهومی که نقشی محوری در فرهنگ و هویت جمعی شیعیان دارد.، نقشی محوری در فرهنگ، هنر، و هویت جمعی شیعیان دارد. اهل سنت نیز، بر پایهی احادیثی که در منابع هر دو سنت مشترک است، به ظهور مهدی موعود در آخرالزمان باور دارند. بنا بر این احادیث، مهدی موعود مردی از نسل حضرت محمد و از تبار حضرت فاطمه خواهد بود که نامش با نام پیامبر یکی است؛ او در دورانی از آشوب و بیعدالتی فراگیر، نزدیک به پایان جهان، یا متولد خواهد شد یا ظهور خواهد کرد و برای چند سال حکومتی عادلانه برقرار خواهد کرد. تفاوت اصلی میان دو تعبیر در همینجاست: شیعیان اثنیعشری معتقدند این شخصیت از پیش، در سال ۸۶۹ میلادی، متولد شده و از آن زمان در غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. به سر میبرد، در حالی که اهل سنت عموماً او را فردی میدانند که هنوز متولد یا شناخته نشده و در آینده، نزدیک به آخرالزمان، ظهور خواهد کرد.
جایگاه این باور در هویت شیعهی اثنیعشری
باور به وجود، غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد.، و بازگشت امام مهدی، رکن تعریفکنندهی خود عنوان اثنیعشری (دوازدهامامی) است؛ عنوانی که از همین باور به دوازده امام، با امام مهدی به عنوان آخرین آنها، گرفته شده است. این باور، که ریشه در بحران جانشینی پس از وفات امام حسن عسکری دارد، ماهیتی عمدتاً کلامی و اعتقادی دارد، نه ادعایی تاریخی که با روشهای معمول تاریخنگاری قابل اثبات یا رد باشد.
عمق تاریخی
برای بازکردن عمق تاریخی — جنگها، همعصرها و بحثهای باز مورخان — چند سؤال کوتاه رو یکییکی جواب بده — بدون زمانسنج و بدون محدودیت در تعداد تلاش.
گزینهای را که فکر میکنی درست است انتخاب کن.
بحثهای تاریخی مطرح
وجود، هویت، و غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. امام مهدی بنیادیترین رکن الهیات شیعهی اثنیعشری است و ماهیتی کاملاً کلامی و اعتقادی دارد؛ ادعایی نیست که با روشهای معمول تاریخنگاری قابل اثبات یا رد باشد. این پلتفرم این باور را همانگونه که هست — روایت رسمی شیعیان اثنیعشری — گزارش میکند، بدون ادعای صحت یا بطلان تاریخی آن.
پژوهشگران آکادمیک و مورخان، جدا از باور دینی، غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. را عمدتاً پدیدهای الهیاتی-تاریخی میدانند که در واکنش به بحران جانشینی پس از امام حسن عسکری شکل گرفت و بهتدریج، در طول دهههای بعد، به شکل نظاممند امروزی تدوین شد.
اهل سنت نیز، بر پایهی احادیثی که در منابع هر دو سنت مشترک است، به ظهور مردی از نسل حضرت محمد و حضرت فاطمه، همنام پیامبر، در آخرالزمان باور دارند؛ اما برخلاف شیعیان اثنیعشری، عموماً او را شخصیتی میدانند که هنوز متولد یا شناخته نشده و در آینده به دنیا خواهد آمد یا ظاهر خواهد شد، نه فرزندی که از قرن نهم میلادی تاکنون در غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. زنده مانده است.
روایتهای پراکنده دربارهی دیدارهای غیررسمی با امام مهدی در دوران غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. کبری، برخلاف نظام مستند و رسمی نمایندگی در دوران غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. صغری، از نظر اصالت و اعتبار در میان علمای شیعه و پژوهشگران آکادمیک به یک اندازه پذیرفتهشده نیستند.
به باور شیعیان اثنیعشری، امام مهدی پسر امام حسن عسکری بود که، بهخاطر نظارت شدید خلافت عباسی، تولد و بچگیش کاملاً مخفی موند.
وقتی حدود پنج سالش بود و پدرش از دنیا رفت، امام شد -- دوازدهمین و آخرین امام. بلافاصله وارد یه دوران «غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد.» شد، یعنی از دید مردم پنهان شد.
اول یه دوران کوتاهتر بود که توش چهار نماینده، یکی پس از دیگری، واسطهی بین امام مهدی و شیعیان بودند. بعد از مرگ آخرین نماینده، یه غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. طولانیتر شروع شد که، به باور شیعیان، هنوز ادامه داره.
شیعیان اثنیعشری معتقدند امام مهدی هنوز زندهاست، فقط از دیدگان پنهونه، و یه روز برمیگرده تا عدالت رو برقرار کنه. این یه باور دینیه، نه چیزی که با روشهای معمول تاریخنگاری بشه ثابتش کرد. اهل سنت هم به اومدن یه مهدی موعود در آینده باور دارند، اما او رو با یه فرزند مشخص که از قرن نهم میلادی تاکنون زنده مانده یکی نمیدونن.
کالبدشکافی صبر
فشارها و چالشهای واقعی زندگیاش، و نحوهی برخورد سالم و بالغانهاش با هرکدام.
تولد در نهایت پنهانکاری
فشار
به باور شیعیان دوازدهامامی، محمد بن حسن در سال ۸۶۸ میلادی در سامرا به دنیا آمد. پدرش امام حسن عسکری -- امام یازدهم، که خود زیر نظارت شدید دربار عباسی و در وضعیتی نزدیک به بازداشتخانگی زندگی میکرد -- وجود این فرزند نوزاد را از همه بهجز گروهی کوچک از یاران مورد اعتماد پنهان نگه داشت. منابع تاریخی مستقل تأیید میکنند که دربار عباسی در آن دوره نسبت به هر وارث احتمالی علوی که میتوانست کانون یک قیام شود، بهشدت هوشیار و مشکوک بود.
واکنش سالم
طبق این باور، خانواده بهجای هرگونه اعلام علنی، پنهانکاری کامل را تنها راه حفظ جان نوزاد برگزیدند -- گامی که در چارچوب همین باور، واکنشی مستقیم به خطری واقعی و مستند بود که دربار برای هر وارث احتمالی علوی ایجاد میکرد.
در این روایت، صبر از همان لحظهی تولد آغاز میشود -- نه بهشکل تحمل یک سختی بیرونی، بلکه بهشکل غیبتی که خودش بخشی از باور است، نه واکنشی به یک رویداد جداگانه.
شیخ طوسی (محمد بن حسن طوسی) — کتاب الغیبة · Moojan Momen — An Introduction to Shi'i Islam
مرگ پدر و آغاز اختفا
فشار
طبق باور شیعه، امام حسن عسکری در سال ۸۷۴ میلادی در سامرا -- در حدود ۲۸ سالگی، پس از سالها زندگی زیر نظارت شدید دربار عباسی -- درگذشت. در آن زمان، به باور شیعیان امام دوازدهم تنها حدود ۵ سال داشت. بهجای هرگونه ظهور علنی یا ادعای رهبری، باور شیعه این است که او بلافاصله به اختفا رفت؛ محل او و حتی ادامهی حیاتش تنها برای یک نمایندهی منصوب در هر مقطع شناخته بود.
واکنش سالم
طبق این باور، چون هیچ کودکی در آن سن توان تصمیمگیری مستقل ندارد، مسئولیت حفاظت از او و ارتباطش با جامعه به یک نظام نیابت منتقل شد -- نخستین نمایندهی منصوب، عثمان بن سعید عمری، که پیش از آن سالها دستیار مورد اعتماد پدرش نیز بود.
در این باور، تداوم رهبری بر دوش یک نهاد -- نظام سفارت -- گذاشته شد، نه صرفاً بر دوش خودِ کودک؛ تمایزی که تداوم این باور را در دهههای بعد ممکن ساخت.
شیخ مفید — کتاب الإرشاد · Moojan Momen — An Introduction to Shi'i Islam
غیبت صغری و چهار سفیر
فشار
طبق باور شیعیان دوازدهامامی، از سال ۸۷۴ تا ۹۴۱ میلادی -- نزدیک به ۶۹ سال -- امام دوازدهم تنها بهطور غیرمستقیم و از طریق چهار نمایندهی منصوب پیاپی (سفیران) با جامعهی پیروانش در ارتباط بود. این دوره، فراتر از خودِ باور به ادامهی حیات امام، یک چالش سازمانی واقعی و مستند را هم در پی داشت: چند مدعی رقیب برای جایگاه نیابت ظهور کردند و از سوی جریان اصلی جامعهی شیعه رد شدند -- رویدادی که در منابعی مانند «کتاب الغیبة» شیخ طوسی ثبت شده است.
واکنش سالم
جامعهی شیعه بهجای پراکندگی یا پذیرش مدعیان رقیب، حول سلسلهی رسمی چهار سفیر منصوب سامان یافت و راههایی برای تشخیص و رد ادعاهای نیابت کاذب پدید آورد -- فرایندی که مورخان آن را نمونهای واقعی از سازماندهی یک جامعهی مذهبی در شرایط عدم قطعیت میدانند، جدا از خودِ باور به حیات امام.
نظمبخشیدن به یک جامعه در دورهای طولانی از ابهام، میتواند مستقل از صحت باور زیربنایی، خودش یک دستاورد سازمانی واقعی باشد.
شیخ طوسی (محمد بن حسن طوسی) — کتاب الغیبة · Jassim M. Hussain — The Occultation of the Twelfth Imam
مرگ سفیر چهارم و آغاز غیبت کبری
فشار
در سال ۹۴۱ میلادی، علی بن محمد سمری -- چهارمین و آخرین سفیر -- بدون معرفی جانشین درگذشت. طبق باور شیعه، این رویداد آغاز غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. کبری بود؛ دورهای که شیعیان دوازدهامامی معتقدند تا امروز ادامه دارد.
واکنش سالم
واکنش مستند تاریخی جامعهی شیعه، بازتعریف کامل مدل مرجعیت دینی بود: بهجای تکیه بر ارتباط مستقیم با یک نمایندهی واحد، جامعه بهسوی اتکا بر گروه گستردهتری از فقیهان صلاحیتدار -- مرجعیت -- برای راهنمایی در غیاب ادامهدار امام حرکت کرد -- انطباقی نهادی، واقعی و پایدار، با غیبتی بدون تاریخ اعلامشده برای پایان، صرفنظر از باور فرد دربارهی خودِ اصل غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد..
گاهی پاسخ پایدار به یک غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. نامعین، نه یافتن جایگزین برای شخص غایب، بلکه بازتوزیع مسئولیت میان یک نهاد جمعی است.
شیخ مفید — کتاب الإرشاد · Moojan Momen — An Introduction to Shi'i Islam
صبری از جنس دیگر
فشار
برخلاف ۱۳ شخصیت دیگر این پلتفرم که زندگی مستندشان با شواهد تاریخی مستقل قابل پیگیری است، آنچه در این صفحه آمد از ابتدا تا انتها روایتی از باور مذهبی شیعیان دوازدهامامی است، نه ادعایی که این پلتفرم آن را واقعیتی تاریخی و اثباتشده معرفی کند. طبق این باور، غیبتپنهانشدنبه باور شیعیان اثنیعشری، دورهای که در آن دوازدهمین امام، محمد بن حسن، از دید عموم پنهان است. غیبت صغری (۸۷۴–۹۴۱ میلادی) دورانی بود که او از طریق چهار نمایندهی پیدرپی با پیروانش در ارتباط بود؛ غیبت کبری از سال ۹۴۱ میلادی آغاز شد و بنا بر این باور، همچنان ادامه دارد، تا زمانی که او به عنوان مهدی موعود بازگردد. کبری بدون هیچ تاریخ یا نشانهی ازپیشتعیینشدهای برای پایان ادامه دارد -- یعنی خودِ جامعهی معتقدان، نه یک شخص تاریخی مشخص، است که وزن این بیتاریخی نامعین را بر دوش میکشد.
واکنش سالم
طبق تعالیم شیعه، آنچه از پیروان خواسته میشود انتظاری فعال است، نه انفعال یا توقف زندگی: تلاش برای زیستن اخلاقی، حفظ امید بدون تعیین ضربالاجل، و پایبندی به مرجعیت دینی موجود -- همه در غیاب ادامهداری که هیچکس ادعای دانستن تاریخ پایانش را ندارد.
صبر در این روایت، صفتی نیست که یک فرد تاریخی مستند از خود نشان داده باشد؛ صبری است که یک باور دینی از جامعهی پیروانش میخواهد -- تمایزی که در بازخوانی این صفحه باید همیشه روشن بماند.
Jassim M. Hussain — The Occultation of the Twelfth Imam · شیخ مفید — کتاب الإرشاد
یک نشان نور برای خودت
امام مهدی (علیهالسلام) در نهایت توانست افراد زیادی را به مسیر نور هدایت کند. تو بهعنوان یک نورجو، چه نقشی میتوانی در زندگی خودت برعهده بگیری؟
ذخیره شد -- در پروفایلت، «نشانهای نور» رو ببین.
منابع
S.H.M. Jafri — The Origins and Early Development of Shi'a Islam (پژوهش آکادمیک دربارهی زمینهی تاریخی شکلگیری باور به امام دوازدهم.)
شیخ مفید — الإرشاد (منبع کلاسیک شیعی دربارهی زندگی امامان، از جمله امام مهدی.)
Jassim M. Hussain — The Occultation of the Twelfth Imam: A Historical Background (پژوهش آکادمیک تخصصی دربارهی غیبت امام دوازدهم.)
Moojan Momen — An Introduction to Shi'i Islam (پژوهش آکادمیک دربارهی تاریخ و الهیات شیعه.)
Abdulaziz Abdulhussein Sachedina — Islamic Messianism: The Idea of Mahdi in Twelver Shi'ism (پژوهش آکادمیک تخصصی دربارهی مهدویت در تشیع اثنیعشری.)
ورود یا ساخت حساب
با گوگل ادامه بده یا ایمیل و رمز عبورت رو وارد کن.
