نورجو

۶ از ۱۴

امام سجاد، زین‌العابدین (علیه‌السلام)

علی بن حسین

عبادت و دعا — مجموعه‌ی دعاهایش، صحیفه‌ی سجادیه، که «خواهر قرآن» خوانده شده، همچنان از مهم‌ترین متون دعایی شیعیان است.

گوش‌کن به این معرفی

امام سجاد در حدود سال ۶۵۸ میلادی در مدینه، به عنوان فرزند امام حسین، به دنیا آمد. طبق روایتی که در منابع شیعی رایج است، مادرش ، دختر آخرین پادشاه ساسانی ایران، بود؛ گرچه صحت تاریخی این روایت میان پژوهشگران محل تردید است. امام سجاد در واقعه‌ی عاشورا (سال ۶۸۰ میلادی)، در حدود بیست‌ودوسالگی، که در آن پدرش و بیشتر مردان خاندانش در کربلا به شهادت رسیدند، حضور داشت، اما به دلیل بیماری شدید نتوانست بجنگد و از قتل‌عام آن روز جان به در برد؛ به همین دلیل تنها فرزند بازمانده‌ی امام حسین برای ادامه‌ی امامت بود. پس از کربلا، همراه بازماندگان خاندان به کوفه و سپس دمشق، نزد ، اسیر برده شد. پس از آزادی، باقی عمر را در مدینه، دور از سیاست و درگیری‌های مسلحانه، به عبادت و تدریس گذراند؛ به همین سبب به زین‌العابدین (زینت عبادت‌کنندگان) و سجاد (بسیارسجده‌کننده) شهرت یافت. او در سال ۷۱۲ میلادی، در حدود پنجاه‌وچهارسالگی، درگذشت — به باور شیعیان، مسموم شد — و در قبرستان مدینه به خاک سپرده شد.

احادیث

معنویت
سپاس خدایی را که آغازی است بی‌آغازی پیش از خودش، و پایانی است بی‌پایانی پس از خودش.

این جمله، آغاز نخستین دعای صحیفه‌ی سجادیه است — مجموعه‌ای از ۵۴ دعا از امام سجاد که یکی از کهن‌ترین و معتبرترین متون دعایی شیعه به‌شمار می‌رود، به‌قدری که به «زبور آل‌محمد» شهرت یافته. این دعای نخست، پیش از هر درخواستی، فقط به ستایش خداوند اختصاص دارد.

الْحَمْدُ لِلَّهِ الْأَوَّلِ بِلَا أَوَّلٍ كَانَ قَبْلَهُ، وَالْآخِرِ بِلَا آخِرٍ يَكُونُ بَعْدَهُ

خویشتن‌داری
حق زبان این است که آن را از زشت‌گویی بازداری، به نیکی عادت دهی، به ادب وادارش کنی، و جز در جایی که واقعاً به کار دین یا دنیایت می‌آید، آرامش بگذاری.

این جمله از رساله‌ی حقوق امام سجاد است — متنی که بیش از پنجاه «حق» را برمی‌شمارد: حق خدا بر انسان، حق اعضای بدن بر خودِ صاحبشان، و حق دیگران بر ما. این رساله را بسیاری نخستین متن اسلامی درباره‌ی حقوق انسانی به‌معنای گسترده‌اش می‌دانند.

وَأَمَّا حَقُّ اللِّسَانِ فَإِكْرَامُهُ عَنِ الْخَنَى، وَتَعْوِيدُهُ عَلَى الْخَيْرِ، وَحَمْلُهُ عَلَى الْأَدَبِ، وَإِجْمَامُهُ إِلَّا لِمَوْضِعِ الْحَاجَةِ وَالْمَنْفَعَةِ لِلدِّينِ وَالدُّنْيَا

خویشتن‌داری
حق چشمانت این است که آن را از آنچه بر تو روا نیست فرو ببندی، و جز برای عبرت‌گرفتن یا دانش‌اندوزی، بی‌جهت به‌کارش نگیری.

بخش دیگری از رسالة الحقوق، این‌بار درباره‌ی حق چشم. امام سجاد در ادامه‌ی این جمله می‌گوید «چشم دروازه‌ی عبرت‌گرفتن است» — یعنی دیدن باید انسان را به فهم بیشتر برساند، نه صرفاً سرگرم کند.

وَأَمَّا حَقُّ بَصَرِكَ فَغَضُّهُ عَمَّا لَا يَحِلُّ لَكَ، وَتَرْكُ ابْتِذَالِهِ إِلَّا لِمَوْضِعِ عِبْرَةٍ تَسْتَقْبِلُ بِهَا بَصَرًا أَوْ تَسْتَفِيدُ بِهَا عِلْمًا

قدردانی
حق پدرت این است که بدانی او ریشه‌ی توست، و بدون او نبودی؛ پس هر چیزی در خودت دیدی که تو را خشنود کرد، بدان که پدرت اصل آن نعمت بر توست.

بخش دیگری از رسالة الحقوق، این‌بار درباره‌ی حق پدر — بخشی که برای خودِ امام سجاد، که پدرش امام حسین را در کربلا و در نوجوانی‌اش از دست داد، معنایی به‌ویژه شخصی داشت.

وَأَمَّا حَقُّ أَبِيكَ، فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهُ أَصْلُكَ، وَأَنَّكَ لَوْلَاهُ لَمْ تَكُنْ، فَمَهْمَا رَأَيْتَ فِي نَفْسِكَ مِمَّا يُعْجِبُكَ، فَاعْلَمْ أَنَّ أَبَاكَ أَصْلُ النِّعْمَةِ عَلَيْكَ فِيهِ

داستان کامل

برای بازکردن داستان کامل، چند سؤال کوتاه رو یکی‌یکی جواب بده — بدون زمان‌سنج و بدون محدودیت در تعداد تلاش.

گزینه‌ای را که فکر می‌کنی درست است انتخاب کن.

منابع

  • S.H.M. Jafri — The Origins and Early Development of Shi'a Islam (پژوهش آکادمیک درباره‌ی دوران پس از کربلا و امامت امام سجاد.)
  • محمد بن جریر طبری — تاریخ الرسل و الملوک (منبع کلاسیک تاریخ‌نگاری اسلامی برای رویدادهای این دوره.)
  • علی بن حسین (منسوب) — الصحیفة السجادیة (منبع اصلی شیعی برای دعاهای منسوب به امام سجاد.)
  • شیخ مفید — الإرشاد (منبع کلاسیک شیعی درباره‌ی زندگی امامان.)